Czy agenci i brokerzy powinni się bać?
wtorek, 16 maja 2017 08:07

Rozmowa z mec. Andrzejem Chróścickim

Aleksandra E. Wysocka: – Czy agenci i brokerzy ubezpieczeniowi powinni się bać ustawy o dystrybucji ubezpieczeń?
Andrzej Chróścicki: –
W dniu 20 stycznia 2016 r. Parlament Europejski oraz Rada Europy uchwaliły Dyrektywę 2016/97 w sprawie dystrybucji ubezpieczeń (Dz. Urz. UE L 26 z dnia 02 lutego 2016 r. s. 19). Dyrektywa weszła w życie w dniu 22 lutego 2016 r. Państwa członkowskie Unii Europejskiej powinny dokonać implementacji treści Dyrektywy do swoich przepisów krajowych w terminie do dnia 23 lutego 2018 r. Ministerstwo Rozwoju i Finansów opracowało w dniu 22 marca 2017 r. ostateczny projekt ustawy implementującej normy prawne Dyrektywy, nazwanej ustawą o dystrybucji ubezpieczeń.

Projekt tej ustawy częściowo implementuje również do naszego prawa krajowego Dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady 2014/65 UE z dnia 15 maja 2014 r. w sprawie rynków instrumentów finansowych oraz zmieniającą Dyrektywę 2002/92 WE z dnia 15 stycznia 2003 r. w sprawie pośrednictwa ubezpieczeniowego i Dyrektywę 2011/61 UE (Dz. Urz. UE L 173 z 12 czerwca 2014 r. s. 349), w zakresie art. 91 wprowadzającego zmiany w dyrektywie w sprawie pośrednictwa ubezpieczeniowego, odnoszącego się do dodatkowych wymogów w zakresie ochrony klientów dotyczących produktów inwestycyjnych opartych na ubezpieczeniu. Przy okazji przesunięto termin rozpoczęcia stosowania Dyrektywy 2014/65/UE w sprawie rynku instrumentów finansowych o rok, to jest do dnia 3 stycznia 2018 r.

Tak przedstawia się stan prawny prawa UE w zakresie pośrednictwa ubezpieczeniowego i stan wprowadzenia norm tego prawa do naszego systemu prawnego. Implementacja Dyrektywy zwanej w skrócie IMD 2 jest zgodna z zasadą lojalnej współpracy zawartej w art. 4 ust. 3 Traktatu Unii Europejskiej, który to przepis nakłada na państwa członkowskie obowiązek zapewnienia wykonania zobowiązań wynikających z Traktatów lub aktów instytucji UE. Dla nieprawnika ten stan prawa obowiązującego i projektowanego brzmi dosyć zawile i groźnie. Należy mieć jednak na uwadze, że ustawa o dystrybucji ubezpieczeń ma zastąpić ustawę o pośrednictwie ubezpieczeniowym z dnia 3 maja 2003 r., która to ustawa, jeszcze obowiązująca, reguluje jeden z segmentów rynku ubezpieczeń, w którym prowadzi swoją działalność gospodarczą kilkadziesiąt tysięcy osób prawnych i fizycznych. Dla każdej działalności gospodarczej status quo jest stanem najbardziej pożądanym. Prawo dokonujące bardzo poważnych zmian zasad prowadzenia działalności musi powodować wstrząs nie tylko psychiczny dla osób indywidualnych, lecz także dla ich firm.

Czy zatem trzeba się bać ustawy?
– Niektórzy mogą zacząć się bać. Mam na myśli tych, którzy z różnych przyczyn nie będą mieli możności przystosowania się do nowej rzeczywistości prawnej i faktycznej po dniu 3 stycznia 2018 r. Ale pozostałych też czeka wiele pracy i mogą zacząć się bać, że nie zdążą dokonać zmian w działalności swojej i swoich firm. Na dokonanie tych zmian będą mieli kilkadziesiąt tygodni – o czym dalej.

Kiedy należy się spodziewać wejścia w życie ustawy?
– Projekt ustawy o dystrybucji ubezpieczeń przewiduje, że jej przepisy wejdą w życie w dniu 23 lutego 2018 r., tak jak zakłada to Dyrektywa, z wyjątkiem jednego z artykułów ustawy, który wejdzie w życie już 3 stycznia 2018 r. Przepis ten dotyczy wprowadzenia zmian do ustawy z 3 maja 2003 r. o pośrednictwie ubezpieczeniowym, dotyczących obowiązków informacyjnych wobec klientów i sposobów zapobiegania konfliktowi interesów z udziałem klientów. W nawiązaniu do „Drogi strachu” z poprzedniego pytania, w mojej ocenie proces legislacyjny będzie następujący:

Ministerstwo Rozwoju i Finansów w ciągu najbliższych dni przekaże projekt ustawy do Rządowego Centrum Legislacji przy Kancelarii Premiera Rady Ministrów RP. W RCL dokonane będą ostatnie poprawki tekstu pod kątem formalnym (technicznym). Poprawność budowy zdań, akapitów etc. Zdarzały się jednak przypadki, na tym etapie legislacyjnym projektu, że autor projektu w trybie ekspresowym dokonywał we własnym projekcie nieznacznych zmian merytorycznych. W okolicach miesiąca czerwca projekt ustawy powinien trafić do Marszałka Sejmu RP. Marszałek skieruje projekt do pierwszego czytania w okolicach nie wcześniej jak miesiąca lipca, gdyż projekt w pracach nad nim wymaga udziału Biura Legislacyjnego Sejmu i opinii Biura Studiów i Analiz Sejmu. Po pierwszym czytaniu projektu ustawy przez posłów projekt musi być skierowany przynajmniej do Komisji Finansów.

W sierpniu Sejm jest na urlopie. Drugie czytanie projektu powinno odbyć się po wakacjach, we wrześniu. Jeżeli nie będzie poprawek do projektu ustawy, to i trzecie czytanie, i uchwalenie ustawy może nastąpić na przełomie miesiąca września i października. Następnie projekt ustawy musi być skierowany do Senatu RP, a potem z poprawkami senackimi lub bez tych poprawek wrócić do Sejmu. Sejm w mojej ostrożnej ocenie może uchwalić tę ustawę w listopadzie 2017 r. Następnie ustawę musi podpisać Prezydent RP, który ma na tę czynność trzy tygodnie czasu. Ponieważ jeden z przepisów projektu ustawy ma wejść w życie 3 stycznia 2018 r., a ustawa musi być upubliczniona w Dzienniku Ustaw, to w mojej ocenie publiczny tekst ustawy ukaże się w jednym z ostatnich Dzienników Ustaw za 2017 r.

Oś czasowa prac legislacyjnych nad projektem ustawy o dystrybucji ubezpieczeń oznacza, że podmioty objęte przepisami tej ustawy będą miały, od czasu jej opublikowania w Dzienniku Ustaw, co najwyżej kilka tygodni na przełomie 2017/2018 r. na przystosowanie siebie i swoich firm do zmienionego systemu prawnego.

Jaki będzie zakres zmian?
– Ustawa przewiduje w swoich przepisach zmiany w zakresie doradztwa ubezpieczeniowego, obowiązków informacyjnych, podmiotów zajmujących się działalnością w zakresie pośrednictwa ubezpieczeniowego, rozdziału rodzajów pośredników, rejestru pośredników, działalności transgranicznej, zmian w uregulowaniach umowy ubezpieczenia z elementem inwestycyjnym, nadzoru nad pośrednikami.

Oczywiście są w tej ustawie zmiany o niewielkim zakresie i zmiany o znaczeniu fundamentalnym dla rynku ubezpieczeniowego. Jedną ze zmian o znaczeniu fundamentalnym jest zmiana dotycząca nakazu ujawniania źródła, rodzaju i wysokości wynagrodzenia pośredników, związanego z zawarciem przy ich pomocy umowy ubezpieczenia. Należy mieć na uwadze, że nie tylko, w mojej ocenie, Dyrektywa IMD 2, której przepisy są implementowane do ustawy o dystrybucji ubezpieczeń, nie uwzględnia specyfiki struktury rynków ubezpieczeniowych Europy Środkowo-Wschodniej, gdyż w trakcie jej uchwalania nie przeprowadzono żadnej analizy wpływu jej przepisów na rozwijającym się rynku ubezpieczeniowym tej części Europy. W uzasadnieniu do Dyrektywy stwierdzono, że jej normy nie będą miały wpływu na działalność pośrednictwa ubezpieczeniowego MŚP, do którego Dyrektywa zalicza przedsiębiorstwa zajmujące się działalnością inną niż pośrednictwo ubezpieczeniowe, np. prowadzenie biur podróży.

Specyfikacja polskiego rynku ubezpieczeniowego polega jednak na czymś zupełnie odwrotnym. Pośrednicy ubezpieczeniowi to w zasadzie tylko mikro i mali przedsiębiorcy, dający ok. 200 tys. miejsc pracy, to jest 7 razy więcej niż zakłady ubezpieczeń, oferujące tylko ok. 29 tys. miejsc pracy. Agenci ubezpieczeniowi w 95% są osobami fizycznymi, w tym 60% stanowią agenci wyłączni. Brokerzy ubezpieczeniowi w 70% są także osobami fizycznymi. Większość tych pośredników ubezpieczeniowych to MŚP. Agenci ubezpieczeniowi zatrudniają do czynności agencyjnych 144 200 osób fizycznych, z których 81% pracuje dla jednego agenta. Wpływ projektowanej ustawy o dystrybucji ubezpieczeń, z asymetrią obowiązków informacyjnych, zgodną z normami Dyrektywy IMD 2, między pośrednikami rejestrowanymi (agentami i brokerami) i zgłaszanymi (dealer samochodów, firma leasingowa, biuro podróży, etc.) oraz pracownikami zakładów ubezpieczeń prowadzących sprzedaż bezpośrednią umów ubezpieczenia, musi spowodować zmniejszenie rentowności pośredników ubezpieczeniowych w osobach agentów i brokerów. Kwestie te w ogóle nie były przedmiotem analizy przy wprowadzaniu Dyrektywy IMD 2 do systemu prawa krajowego. Kwestie badania zgodności Dyrektywy o pośrednictwie ubezpieczeniowym z prawem krajowym częściowo były przedmiotem raportu firmy PricewaterhouseCoopers (PwC) opracowanego w dniu 23 marca 2011 r. Analiza ilościowa sporządzona przez PwC obejmowała badania wielkości rynku, wielkości sprzedaży, wartości kosztów dystrybucji i trendów rynkowych wszystkich państw członkowskich UE w latach 2006–2009. Z raportu PwC wynika, że bezpośredni wpływ na wzrost dystrybucji ubezpieczeń mają przede wszystkim:
- wzrost sprzedaży w poszczególnych kanałach dystrybucji,
- wzrost uczestników rynku ubezpieczeniowego (ubezpieczycieli i pośredników),
- wzrost składek ubezpieczeniowych w przeliczeniu na jednego mieszkańca,
- wzrost gospodarczy w danym kraju.

W zakresie obowiązku ujawnienia wynagrodzenia pośrednika ubezpieczeniowego kwestia tego obowiązku ma drugorzędne korzyści dla rozwoju rynku i klienta. Przykładem może być największy rynek ubezpieczeniowy w UE, to jest rynek Wielkiej Brytanii. W 2008 r. poddano szerokiej dyskusji reformę obejmującą obowiązek ujawniania wynagrodzenia. Po przeprowadzonych badaniach wśród organizacji handlowych, ubezpieczycieli i pośredników ubezpieczeniowych wycofano się z tej reformy. Należy mieć na uwadze, że rynek Wielkiej Brytanii jest nie tylko największym, lecz także najdojrzalszym rynkiem ubezpieczeniowym w UE. Z bardzo licznych badań tego rynku na temat skutków ujawniania wynagrodzenia pośredników w żadnym badaniu nie stwierdzono znaczących korzyści dla klienta. Wszystkie badania w tej kwestii przeprowadzone też na zlecenie Komisji Europejskiej stwierdziły, że ujawnienie wysokości wynagrodzenia pośrednika ubezpieczeniowego przynosiło bardzo niewielkie lub żadne korzyści klientom. Innym przykładem może być rynek ubezpieczeniowy Finlandii. Wprowadzono tam obowiązek ujawniania wysokości wynagrodzenia i zakaz pobierania prowizji przez brokerów. Zmusiło to brokerów do zmiany charakteru swej działalności i przyjęcia modelu doradztwa ubezpieczeniowego. Brokerzy za świadczone doradztwo pobierają od klientów wynagrodzenie. Można się było spodziewać, że ubezpieczyciele obniżą koszty składki i kwotę prowizji. Tymczasem wielu ubezpieczycieli nie obniża składki, co powoduje, że pośrednictwo brokerów jest mniej konkurencyjne, gdyż podraża produkt ubezpieczeniowy. Ponieważ agenci nie są zobowiązani do ujawniania swojego wynagrodzenia, wielu brokerów zmienia swój status z brokera na agenta. Brokerzy pośredniczący w ochronie dużych ryzyk związanych z działalnością gospodarczą odczuli gwałtowny spadek dochodów nawet o 75%.

Projekt ustawy o dystrybucji ubezpieczeń przewiduje, że agenci przed zawarciem umowy ubezpieczenia lub umowy gwarancji ubezpieczeniowej będą zobowiązani poinformować klienta o charakterze wynagrodzenia otrzymywanego w związku z zawieraną umową ubezpieczenia lub umową gwarancji, a w szczególności czy otrzymają:
- honorarium płacone bezpośrednio przez klienta,
- prowizję dowolnego rodzaju uwzględnioną w kwocie składki ubezpieczeniowej,
- inny rodzaj wynagrodzenia,
- wynagrodzenie będące połączeniem 3 powyższych rodzajów wynagrodzeń.

Agenci przed zawarciem umowy ubezpieczenia na życie, jeżeli jest ona związana z funduszem kapitałowym, w której gwarantowana wysokość świadczenia z tytułu śmierci ubezpieczonego jest niższa niż 10-krotność rocznej składki ubezpieczeniowej w każdym z pierwszych 5 lat ubezpieczenia lub przed zawarciem umowy ubezpieczenia na życie, w której wysokość świadczenia jest ustalana w oparciu o określone indeksy albo wartości bazowe, mają obowiązek poinformować klienta również o wysokości:
- kosztów dystrybucji,
- kosztów prowizji agenta związanych z zawieraną umową ubezpieczenia.

Brokerzy przed zawarciem umowy ubezpieczenia lub umowy gwarancji mają obowiązek poinformowania klienta o tym, że:
- honorarium za pośrednictwo w zawarciu umowy jest płacone bezpośrednio przez klienta,
- prowizja dowolnego rodzaju uwzględniona jest w kwocie składki ubezpieczeniowej,
- jest inny rodzaj wynagrodzenia,
- wynagrodzenie jest połączeniem 3 powyższych rodzajów wynagrodzeń.

Identycznie jak w przypadku agentów, brokerzy, którzy będą pośredniczyć przy zawieraniu umowy ubezpieczenia na życie, jeżeli jest ona związana z funduszem kapitałowym, w której gwarantowana wysokość świadczenia z tytułu śmierci ubezpieczonego jest niższa niż 10-krotność rocznej składki ubezpieczeniowej w każdym z pierwszych 5 lat ubezpieczenia lub przed zawarciem umowy ubezpieczenia na życie, w której wysokość świadczenia jest ustalana w oparciu o określone indeksy albo wartości bazowe, mają obowiązek poinformować klienta również o wysokości:
- kosztów dystrybucji,
- kosztów prowizji agenta związanych z zawieraną umową ubezpieczenia.

Przy sprzedaży bezpośredniej zakład ubezpieczeń przed zawarciem umowy ubezpieczenia lub gwarancji będzie miał obowiązek poinformować klienta o charakterze wynagrodzenia (ale nie o jego wysokości) otrzymywanego przez osoby wykonujące czynności dystrybucyjne zakładu ubezpieczeń, w związku z proponowanym zawarciem umowy ubezpieczenia lub umowy gwarancji. Tylko w przypadku zawierania umowy ubezpieczenia na życie, jeżeli jest ona związana z funduszem kapitałowym, w której gwarantowana wysokość świadczenia z tytułu śmierci ubezpieczonego jest niższa niż 10-krotność rocznej składki ubezpieczeniowej w każdym z pierwszych 5 lat ubezpieczenia lub przed zawarciem umowy ubezpieczenia na życie, w której wysokość świadczenia jest ustalana w oparciu o określone indeksy albo wartości bazowe, zakład ubezpieczeń będzie miał obowiązek poinformowania klienta również o wysokości:
- kosztów dystrybucji,
- kosztów prowizji agenta związanych z zawieraną umową ubezpieczenia.

Jak zmieni się model finansowania działalności pośredników ubezpieczeniowych?
– Ponieważ trudno ocenić, kto będzie kim po wejściu ustawy o dystrybucji ubezpieczeń w życie, trudno budować model ich finansowania tak, aby nie mijał się ten model z rzeczywistością. Proszę zwrócić uwagę, że nakaz ujawniania wynagrodzenia przez agentów i brokerów wobec klientów obejmuje także, jako jeden z rodzajów wynagrodzeń, honorarium płacone bezpośrednio przez klienta. Projekt ustawy stwarza możliwość takiego rodzaju wynagrodzenia za usługi pośrednictwa, zarówno przez odpowiedni zapis umowy agencyjnej zawieranej z agentem, jak i umowy zawieranej przez brokera z ubezpieczycielem.

Jak zakaz łączenia funkcji właścicielskich i operacyjnych agentów i brokerów wpłynie na model biznesowy agencji należących do brokerów?
– Brokerzy będą musieli pozbyć się agencji w szerokim tego słowa znaczeniu, gdyż zakaz jakichkolwiek kontaktów z agentami jest bardzo rozbudowany. Projekt ustawy nie tylko zakazuje jakichkolwiek relacji właścicielskich czy funkcyjnych pomiędzy brokerami a agentami i zakładami ubezpieczeń, ale zakazuje też brokerom pozostawania w jakichkolwiek innych relacjach z tymi podmiotami. Relacjach, które mogłyby zagrażać wykonywaniu działalności w zakresie dystrybucji ubezpieczeń z zachowaniem wymogów uczciwego, rzetelnego i profesjonalnego postępowania, zgodnie z najlepiej pojętym interesem osób poszukujących ochrony ubezpieczeniowej lub klientów. W tym stanie rzeczy brokerzy powinni sobie zadać pytanie, czy żona brokera może być agentką ubezpieczeniową lub czy broker może brać udział w imieninach brata, który jest agentem ubezpieczeniowym. Wiadomo bowiem powszechnie, w jakich relacjach pozostaje się w obu wymienionych przypadkach.

Jak się najlepiej przygotować na to trzęsienie ziemi?

– Sejsmografy ubezpieczeniowe wskazują, kiedy można się spodziewać „tsunami”, które wywoła „trzęsienie ziemi” na rynku ubezpieczeń. Aby się do niego przygotować, trzeba przede wszystkim znać jego zasięg. Istotne zmiany w przepisach można poznać w ciągu 2–3 dni. Ale jeżeli to poznanie nastąpi na 2–3 miesiące przed trzęsieniem ziemi, to obawiam się, że niektórym wypadnie tylko siąść i płakać, bo już nic skutecznie nie zdoła się wykonać w celu zabezpieczenia swoich podstawowych interesów życiowych. Ponieważ o szczegółach biznesu nie dowiadujemy się z mass mediów, jest oczywistą oczywistością, że niezbędne jest, i to jak najszybsze, zapoznanie się z projektowanymi zmianami i wypracowanie stosownej taktyki ochronnej swoich interesów w drodze bezpośrednich konsultacji i dyskusji.

Dziękuję za rozmowę.
Aleksandra E. Wysocka

 

AXA: Artur Maliszewski zatwierdzony na stanowisku prezesa

21 listopada na trzysta siedemdziesiątym piątym posiedzeniu Komisja Nadzoru Finansowego (KNF) jednogłośnie wyraziła zgodę na powołanie Artura...


czytaj dalej

InterRisk: Piotr Karda opuszcza zarząd spółki

W wyniku obustronnego porozumienia w grudniu Piotr Karda przestanie pełnić funkcję członka zarządu InterRisk. Od  16 listopada do czasu...


czytaj dalej

Euler Hermes: Turcja – silny wzrost gospodarczy w 2017 r.

Analitycy Euler Hermes oczekują, że tegoroczny wzrost PKB w Turcji podskoczy do 5,2% dzięki wysokim wydatkom publicznym i inwestycjom oraz odbiciu...
czytaj dalej

Wellmo: Cyfrowe usługi zdrowotne

Fińska mobilna platforma opieki zdrowotnej Wellmo zapowiedziała, że pomoże niemieckiemu dostawcy usług telemedycznych Sanvartis w opracowaniu dla...
czytaj dalej

UKNF: Propozycje Forum Zadośćuczynień

Tabela wartości zadośćuczynień dla poszczególnych uprawnionych i ustawowe ograniczenie ich kręgu – to najważniejsze efekty prac nad uregulowaniem...


czytaj dalej

CUK Ubezpieczenia: „Tak” dla zniżek zależnych od punktów karnych

Z drugiej edycji badania „Polacy o ubezpieczeniach”, przeprowadzonego na zlecenie multiagencji CUK Ubezpieczenia wynika, że polscy kierowcy chcą...


czytaj dalej

Sprzedaż



 

Adres redakcji

ul. Bracka 3 lok. 4
00-501 Warszawa
tel. (22) 628 26 31

email redakcja@gu.com.pl

Partnerzy