13 lutego 2026 r. Sejm uchwalił ustawę o działalności kosmicznej – pierwszy krajowy akt prawny regulujący zasady prowadzenia działalności w przestrzeni kosmicznej. Przyjęcie ustawy o działalności kosmicznej stanowi istotny etap w rozwoju krajowego porządku prawnego w obszarze nowych technologii i realizacji zobowiązań międzynarodowych Polski. Ustawa wprowadza model zbliżony do rozwiązań funkcjonujących w państwach o rozwiniętym sektorze kosmicznym i stanowi ważny krok w budowie spójnej i nowoczesnej polityki kosmicznej Rzeczypospolitej Polskiej.
Odpowiedzialność cywilna – konstrukcja zbliżona do modelu konwencyjnego
Określając zasady odpowiedzialności za szkody wyrządzone przez obiekt kosmiczny, ustawodawca nie powielił przepisów dotyczących odpowiedzialności państwa wynoszącego wynikających z Układu kosmicznego i Konwencji o odpowiedzialności za szkody wyrządzone przez obiekty kosmiczne, do przestrzegania których Rzeczpospolita Polska jest zobowiązana jako strona tych traktatów.
Ustawa określa zatem zasady odpowiedzialności operatora obiektu kosmicznego oraz podmiotu, który wbrew ustawie wykonuje działalność kosmiczną bez zezwolenia, za szkody wyrządzone przez obiekt kosmicznych. Ich odpowiedzialność jest analogiczna jak odpowiedzialność Rzeczpospolitej Polskiej ponoszona na mocy Konwencji o odpowiedzialności za szkody wyrządzone przez obiekty kosmicznej. A to oznacza, że:
- Za szkody wyrządzone przez obiekt kosmiczny na powierzchni Ziemi lub za szkody wyrządzone statkowi powietrznemu podczas lotu, operator oraz podmiot, który wbrew ustawie wykonuje działalność kosmiczną bez zezwolenia, ponoszą odpowiedzialność cywilną niezależnie od winy, także wówczas, gdy szkoda nastąpiła wskutek siły wyższej. Tej odpowiedzialności cywilnej nie można wyłączyć ani ograniczyć (odpowiedzialność absolutna).
- Za szkody wyrządzone przez obiekt kosmiczny w miejscu innym niż na powierzchni Ziemi lub za szkody inne niż wyrządzone statkowi powietrznemu podczas lotu (tzw. szkoda w przestrzeni kosmicznej. np. kolizja satelitów) operator ponosi odpowiedzialność cywilną na zasadach ogólnych.
Ustawa określa również zasady odpowiedzialności operatora prowadzącego działalność z innymi podmiotami w ramach konsorcjum (odpowiedzialność solidarna) oraz z podwykonawcami innymi niż konsorcjant.
W przypadku naprawienia przez Rzeczpospolitej Polskiej szkody Skarbowi Państwa przysługuje prawo wystąpienia z roszczenie zwrotne do podmiotu odpowiedzialnego za szkodę, przy czym wysokość roszczenia zwrotnego do operatora jest organiczna do wysokości sumy gwarancyjnej OC operatora, chyba że szkoda powstała z winy umyślnej lub rażącego niedbalstwa. Wówczas Skarbowi Państwa przysługuje roszczenie zwrotne w pełnej wysokości. Skarb Państwa ma zwrotne roszczenie w pełnej wysokości także w przypadku, gdy szkoda została wyrządzona przez obiekt kosmiczny wyniesiony w przestrzeń kosmiczną przez podmiot, który wbrew ustawie wykonuje działalność kosmiczną bez zezwolenia.
W ustawie uregulowano także możliwość żądania przez osoby poszkodowane, do których mogą należeć także właściciele lub operatorzy polskich obiektów kosmicznych, od Skarbu Państwa odszkodowania za szkody wyrządzone przez obiekt kosmiczny innego państwa, w zakresie, w jakim Rzeczpospolita uzyskała odszkodowanie.
OC operatora obiektu kosmicznego
Operator obiektu kosmicznego jest zobowiązany zawrzeć umowę ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej za szkody wyrządzone przez obiekt kosmiczny. Umowa ubezpieczenia zawarta przez operatora obejmuje także odpowiedzialność Skarbu Państwa.
Z obowiązku zawarcia umowy wyłączono podmioty prowadzące działalność kosmiczną wyłącznie w celach naukowych lub edukacyjnych, a także jednostki podległe Ministrowi Obrony Narodowej lub przez niego nadzorowane.
Ustawa określa maksymalną sumę gwarancyjną w odniesieniu do jednego zdarzenia – równowartość w złotych 60 milionów euro. Konkretną sumę gwarancyjną wymaganą dla danej misji kosmicznej określi w zezwoleniu Prezes Agencji, z uwzględnieniem rodzaju prowadzonej działalności kosmicznej, charakterystyki i parametrów technicznych obiektu kosmicznego, poziomu ryzyka wystąpienia szkody.
Podmiot ubiegający się o wydanie zezwolenia jest obowiązany przedstawić we wniosku ocenę ryzyka wyrządzenia szkody w związku z planowaną misją. Obejmuje ona w szczególności analizę ryzyka szkód na osobie lub w mieniu na powierzchni Ziemi, w statku powietrznym podczas lotu (w tym wobec załogi i pasażerów), w innym obiekcie kosmicznym.
Ustawa wyłącza ubezpieczenie OC operatora obiektu kosmicznego spod reżimu ustawy z dnia 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych.
Powyższe rozwiązanie należy ocenić pozytywnie, biorąc pod uwagę brak dorobku w oferowaniu ubezpieczeń kosmicznych przez polskich ubezpieczycieli oraz występowanie na międzynarodowym rynku space insurance utrwalonej praktyki dotyczącej chociażby stosowania triggera loss occurrence, wysoce specjalistycznych klauzul (ściśle powiązanych z fazami misji: przedstartową, startową i orbitalną oraz specyfiką technologiczną sektora), franszyz czy udziałów własnych.
Rezygnacja ze szczegółowej ingerencji ustawodawcy w zakres ubezpieczenia OC operatora obiektu kosmicznego umożliwia elastyczność w negocjacjach warunków ubezpieczenia, reasekurację tego ryzyka na rynkach światowych lub zawieranie przez operatorów umów OC z zagranicznymi ubezpieczycielami, gdyby żaden z polskich zakładów ubezpieczeń nie zdecydował się zaoferować takiego produktu.
Regulacja ta stanowi impuls do rozwoju nowej, niszowej linii biznesowej – przy jednoczesnym zachowaniu zgodności z międzynarodowymi standardami i praktyką rynku space insurance.
Monika Olszewska
odpowiedzialna w Polskiej Izbie Ubezpieczeń za obszar ubezpieczeń odpowiedzialności cywilnej oraz ubezpieczeń turystycznych
(AM, źródło: PIU)
